Home Recensie-En-God-viel-uit-de-hemel

[vorige pagina]

En God viel uit de hemel,
levensverhalen van een generatie (ex) Dominicanen

Colet van der Ven
2008, Uitgeverij Valkhof pers, Nijmegen, ISBN- nummer 9 789056 252700

“Toen ik vroeger thuis vertelde dat ik wel wat zag in het priesterschap zei mijn vader: ‘Je kunt wereldheer worden, dan houd je je eigen centen; jezuïet, dan word je een geleerde, of dominicaan, dan leer je preken”.
Aan het woord is Ad Willems die op 13-jarige leeftijd zijn eerste stap zette in de katholieke kloosterorde van de dominicanen. Colet van der Ven tekende vijftien zeer persoonlijke levensverhalen op van dominicanen die nog steeds in de orde leven en van ex-dominicanen die andere wegen gingen. Kenmerkend voor de orde van dominicanen is hun grote aandacht voor intellectuele vorming en studie. Daarnaast valt een kritische houding ten opzichte van kerk en samenleving op. Met als gevolg dat het werk van de dominicanen tegelijk ook een missionaire dimensie heeft. Ook recentelijk nog raakte een groep Nederlandse dominicanen in conflict met de leiding van hun orde in Rome over de broodnodige herstructurering van het ambt van parochiepriester.

Mijn fascinatie voor motieven van vrouwen én mannen die kiezen voor deze vorm van het contemplatieve en monastieke leven dateert al uit mijn katholieke jeugd. Met een tante Francino, de kloosternaam van de oudste zus van mijn vader, die respect afdwong met haar habijt en interessante verhalen vertelde over haar ervaring als leerkracht binnen het onderwijs. En met heeroom Frans die neven van mij trouwde, mijn zusje doopte en de uitvaartdienst van mijn vader leidde. Dat hij actief werd in de 8-meibeweging en een geestgenoot was van de kritische Schillebeekx uit Nijmegen, vond en vind ik extra interessant.

Boekcover; En God viel uit de hemel door Colet van der VenDe bundel interviews van Colet van der Ven met de pakkende titel ‘En God viel uit de hemel’ geeft een treffend tijdsbeeld over de onstuimige veranderingen binnen de kerk en het geloof in de tweede helft van de twintigste eeuw. Wat  is de achtergrond van de keuze van deze vijftien mannen voor de orde van de dominicanen? Wat bleef er over van hun oorspronkelijke idealen en welke kwamen ervoor in de plaats? Als God voor hen uit de hemel viel, vonden ze hem dan misschien elders terug?

Om te beginnen geven de (ex)dominicanen aan al op acht- of tienjarige leeftijd de wens te kennen om priester te worden. Bijna allen maakten deel uit van een katholiek gezin en slechts in een enkel geval had de roeping te maken met het gevoel thuis ongelukkig te zijn. Doorslaggevend was voor de 18-jarigen die naar het grootseminarie gingen de keuze voor het priesterambt als een verheven levensvervulling en de dominicaan als een intellectueel vertolker hiervan.

De kritische houding ten opzichte van de kerk wordt prachtig verwoord door de wijze waarop een van de dominicanen invulling geeft aan de geloftes gehoorzaamheid, armoede en zuiverheid, lees kuisheid: “Gehoorzaamheid betekent ook eigen verantwoordelijkheid nemen, armoede impliceert solidariteit met de sociaal zwakkeren en een verantwoorde omgang met bezit, en zuiverheid staat niet voor de ontkenning van de eigen seksualiteit”.

Twijfels aan het geloof, aan de zin van het dominicaanse kloosterleven en soms zelfs aan het leven waren de meest voorkomende redenen voor 10 van de geportretteerde mannen om in de jaren ’60 de orde te verlaten. Het valt op dat velen van hen na of zelfs voor hun uittreden psychotherapeutische hulp zochten. In de dominicaanse kloosterorde was zeker in de jaren ’60 geen ruimte voor emoties en leerde men niet met gevoelens om te gaan. Door alle verhalen heen lees ik over de zoektocht van de mannen naar hun eigen godsbeeld en godsbeleving.. De dominicaan Harrie Salemans geeft op serene wijze aan hoe hij nu -op 87 jarige leeftijd -invulling geeft aan zijn geestelijke groei. “Van katholiek ben ik christen geworden en van christen probeer ik nu mens te worden. Mens in de betekenis van ‘medemens’. Ik ben altijd met toewijding voor anderen opgekomen, maar misschien was het emotionele allemaal wat arm. Ik heb me niet diep laten raken. Daar probeer ik alsnog wat aan te veranderen. In dat hele proces is God dichterbij dan vroeger”.
Ook de meeste uitgetreden dominicanen bleven hun idealen trouw en slaagden erin om gezaghebbende posities te bekleden als (hoog)leraar, wetenschappelijk onderzoeker, klinisch psycholoog. Wim Bartels is uitgetreden en op late leeftijd getrouwd en nog vader geworden. Vanuit zijn betrokkenheid bij de vredesbeweging schrijft hij aan een notitie over islamitisch activisme en hoe hierop te reageren. Hij blikt terug op zijn kennismaking met de theologie uit zijn kloostertijd: “Vredeswerk en godsbeeld zijn voor mij sterk met elkaar verbonden. In het klooster had ik kennis gemaakt met een theologie die serieus nam dat het heil van mensen komt. Mijn inzicht in de historisch-contextuele benadering van schrift en traditie hebben mij bewust gemaakt van de voortdurende interactie tussen maatschappelijke ontwikkelingen en ons denken over God. En van de noodzakelijke inzet die daarbij hoort voor geluk en vrede van medemensen. Ik ben ze daar nog steeds dankbaar voor”.

Tot op de dag van vandaag bestaan er nog talloze verbanden waarin dominicanen en ex-dominicanen met andere gelijkgezinden samenkomen om de geest van Dominicus levend te houden.

Met de levensverhalen van de (ex) Dominicanen schetst Colet van der Ven een prachtig groepsportret van een generatie intelligente, ambitieuze en kwetsbare mannen.

Voor wie meer wil lezen over de geschiedenis van de dominicaanse kloosterorde is het onlangs lijvige boekwerk verschenen, geschreven door Marit Monteiro. Het heeft als titel ‘God’s predikers, dominicanen in Nederland (1795-2000)’.

Colet van der Ven (1957) is journaliste- publiciste en studeerde pedagogiek. Vanaf 1985 is zij werkzaam in de journalistiek en werkte zij voor radio en tv bij de IKON, de VPRO, de NCRV, de VARA en de KRO. Zij is een van de presentatoren van het NCRV-radioprogramma Casa Luna. Ze heeft diverse interviewbundels op haar naam staan zoals Zeggen wat onzichtbaar is over mensen die schokkende en uitzonderlijke gebeurtenissen hebben meegemaakt en Bevochten levens over leven met een handicap. Colet van der Ven is de huidige levenspartner van Huub Oosterhuis.


September 2006
Lennie Haarsma
 

[vorige pagina]